Kędzierzyn-Koźle to drugie co do wielkości miasto Opolszczyzny. Dawniej jego życie dominował przemysł chemiczny, ze względu na istnienie dwóch dużych przedsiębiorstw: Zakładów Azotowych „Kędzierzyn” i Zakładów Chemicznych „Blachownia” (obecnie Holding „Blachownia”).

Kryzys, jaki obecnie przeżywa w Polsce ta branża, nie pomniejszył gospodarczego znaczenia miasta. Nadal dysponuje ono sporym potencjałem przemysłowym i w województwie konkurować z nim może tylko Opole.
Kędzierzyn-Koźle to również potencjał ludzki. Bliskość zakładów przemysłowych i rozbudowana sieć szkół zawodowych i średnich o różnych specjalnościach czyni z miasta nie tylko regionalne centrum przemysłowe, ale także edukacyjne. Na tym nie koniec, bo od 2003 roku w Kędzierzynie-Koźlu rozpoczął się proces zakładania filii uczelni wyższych.

Przemysłowa i naukowa siła miasta wynika w dużym stopniu z jego bardzo korzystnego położenia geograficznego i komunikacyjnego. W pobliżu przebiegają drogowe i kolejowe połączenia z wschodu na zachód i północy na południe. Bliskość autostrady A4 zapewnia szybki dojazd do najważniejszych ośrodków przemysłowych i miejskich w Polsce oraz granic państwa. Z kolei rzeka Odra wraz z kanałem Gliwickim, przepływające przez miasto, zapewniają połączenie wodne z Europą Zachodnią i Górnym Śląskiem. Komunikacja lotnicza również leży w zasięgu ręki z uwagi na bliskość portów lotniczych w Katowicach i Wrocławiu. Najważniejsze jest chyba jednak to, że Kędzierzyn-Koźle leży w samym centrum Europy. W odległości 300-400 km od niego leży sześć stolic państw europejskich (Warszawa, Berlin, Praga, Wiedeń, Bratysława i Budapeszt).

Prawdziwym potencjałem miasta, wciąż czekającym na wykorzystanie, są tereny pod inwestycje. Kędzierzyn-Koźle, przewyższa bowiem powierzchnią nawet Opole. Dzięki swojej rozległości miasto dysponuje wieloma zróżnicowanymi terenami, które oferuje inwestorom krajowym i zagranicznym na bardzo korzystnych warunkach (np. kozielski port rzeczny). W perspektywie najbliższych trzech lat dzięki środkom z unijnego funduszu ISPA miasto zostanie kompletnie uzbrojone w kanalizację sanitarną.

Walory Kędzierzyna-Koźla doceniło już wiele firm, które inwestują na terenach byłych zakładów chemicznych i nie tylko. Niedawno budowę zakładu branży metalowej rozpoczął niemiecki Berger Holding GmbH, a za nim zamierzają inwestować inne firmy zachodnie oraz krajowe.

Kędzierzyn-Koźle jest miejscem koncentracji kapitału zagranicznego. Inwestują tutaj Brytyjczycy (BOC Gazy), Niemcy (Rutgers Polska, CEWE Color, itd.), Holendrzy (HSV Polska) i Grecy (Global Colors). Miasto umożliwia rozwijanie przedsiębiorczości nie tylko dzięki walorom geograficznym i komunikacyjnym. Władze Kędzierzyna-Koźla przygotowały specjalny pakiet dla inwestorów, dzięki czemu firmy produkcyjne tworzące nowe miejsca pracy mogą liczyć na ulgi i zwolnienia od podatku. Korzystne dla małych firm mogą być z kolei niskie ceny nieruchomości w mieście. Wreszcie, wszyscy przedsiębiorcy, i ci duzi i ci mniejsi, znajdą tu szeroki rynek pracy i wykwalifikowaną siłę roboczą.

Kędzierzyn-Koźle posiada dobrze rozwiniętą infrastrukturę telekomunikacyjną. W dobie Internetu ważne jest to, że na terenie miasta nie ma trudności z dostępem do stałych łączy internetowych. W świetle corocznych raportów Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową Kędzierzyn-Koźle znajduje się w czołówce miast o największej atrakcyjności inwestycyjnej. Wysokość dochodów w przeliczeniu na jednego mieszkańca również stawia miasto wysoko w rankingu (ok. 1600 zł w 2002r.). Dzieje się tak, ponieważ w Kędzierzynie-Koźlu funkcjonuje niemało dużych przedsiębiorstw: Zakłady Azotowe „Kędzierzyn”, Brenntag Polska, Famet, Jokey Plastik, itd.

Kędzierzyn-Koźle to nie tylko przemysł. W ostatnich latach o mieście było głośno dzięki mistrzowskiej drużynie siatkarskiej Mostostal Azoty - Kędzierzyn-Koźle. Oferta kulturalna i sportowa miasta jest równie mocna jak gospodarcza. Tendencje w tej dziedzinie wyglądają jeszcze bardziej obiecująco, bowiem w najbliższej przyszłości powstaną tu nowe obiekty kulturalne, m.in. spora wielofunkcyjna hala widowiskowo-sportowa. W pobliżu miasta zlokalizowanych jest kilka zbiorników wodnych, które latem stają się centrami wypoczynku i rekreacji. Jest także gdzie się zatrzymać w Kędzierzynie-Koźlu, bowiem funkcjonują tu hotele wysokiej klasy.
Mimo stagnacji gospodarczej w kraju Kędzierzyn-Koźle przeżywa okres realizacji wielkich inwestycji komunalnych. Ruszyło budownictwo mieszkaniowe, budowa obwodnicy, obiektów sportowych, projektów związanych z recyklingiem i ochroną środowiska, itd. Miasto pilotuje również powstanie Parku Przemysłowo-Technologicznego, na bazie terenów w Blachowni i Zakładów Azotowych „Kędzierzyn”, który to park stworzy możliwości do działania małym i średnim przedsiębiorcom.

ZABYTKI – TO WARTO ZOBACZYĆ

Do najbardziej interesujących pamiątek przeszłości w Kędzierzynie – Koźlu   należy zaliczyć:

·          pozostałości zamku w Koźlu (ul. Kraszewskiego). Zajmują one południowo - zachodnią część osiedla Stare Miasto w Koźlu; leżą na niewielkim, sztucznym wzniesieniu. Zamek, wzniesiony na przełomie XIII i XIV wieku, po zniszczeniach spowodowanych pożarami, został odbudowany w drugiej połowie wieku XVI. Ponownemu zniszczeniu zamek uległ podczas oblężenia francusko - bawarskiego w 1807 roku. Do naszych czasów zachował się mur oporowy wraz z fragmentami półkolistej bastei. Najciekawszą częścią zamku są częściowo zrekonstruowana Baszta, będąca obecnie siedzibą Towarzystwa Ziemi Kozielskiej i prowadzonego przez nie muzeum oraz południowe piwnice zamku. W stosunkowo dobrym stanie znajduje się też zespół budynków tzw. podzamcza, pochodzący z lat 1563-1584 (podczas oblężenia w 1807 r. mieścił się tu szpital garnizonowy).

·          Fragmenty dawnych umocnień twierdzy kozielskiej (ul. Konopnickiej, Żeromskiego, Piramowicza, Skarbowa, Planty, Zamkowa; Garncarska - stara prochownia; Targowa - dawne koszary z lat 1776-1778, wielokrotnie przebudowywane w XIX i XX w.). Początki fortecy sięgają XVIII wieku, kiedy to Austriacy wybudowali wokół miasta pas umocnień składający się z obwałowań ziemnych, murów i rowów. Dalszej rozbudowy fortyfikacji dokonali Prusacy, którzy opanowali Koźle w lutym 1741 roku. Aż do swej likwidacji w 1873 roku twierdza była systematycznie unowocześniana. Do dziś zachowały się fragmenty fortyfikacji na lewym brzegu Odry, które obejmują centrum Koźla, a także umocnienia na brzegu prawym, rozproszone na dość rozległym obszarze, m.in. kozielskiej wyspie. Z fortyfikacji lewobrzeżnych warto zobaczyć pięć narożników obwodu wału głównego, fragmenty wewnętrznego obwodu walki oraz przedwał
z kilkoma hangarami prochowymi. Prawie w całości do naszych czasów dotrwał przedstok z fosą, przekształcony już w XX wieku w planty miejskie. Częściowo zachowała się także Reduta Większycka oraz pozostałości dawnych kazamat. Podczas niedawnych prac przy remoncie podzamcza odsłonięto też fundamenty dwóch ogromnych barokowych działobitni, drugich co do wielkości znanych w Europie (ul. Kraszewskiego).

·          Najcenniejszą pozostałością prawobrzeżnych fortyfikacji twierdzy kozielskiej jest mieszcząca się przy ul. Portowej, w obrębie tzw. Fortu Fryderyka Wilhelma, Wieża Montalemberta - “ostatni krzyk mody” sztuki inżynierskiej z przełomu XVIII i XIX w. Okrągła wieża, u podstawy licząca 33,9 m szerokości, i wysoka na 24,5 m, mogła na każdym z dwóch pięter pomieścić 28 dział wraz z załogą, amunicją i niezbędnymi zapasami. Do chwili oblężenia twierdzy kozielskiej przez armię napoleońską w 1807 roku zdołano wznieść tylko główny korpus wieży - fortu, otoczony fosą i wałem ziemnym. Budowlę ostatecznie ukończono w roku 1829.

·          Zabytkowy Kanał Kłodnicki, łączący Koźle z Gliwicami (Kłodnica). Zbudowany w latach 1792 – 1812, jest jednym z najstarszych europejskich kanałów żeglugowych, wyposażonych w śluzy komorowe. Odcinek przebiegający przez Kędzierzyn-Koźle należy do najlepiej zachowanych.

·          Zespół parkowo-pałacowy w Sławięcicach (ul. Sławięcicka, Sadowa) -. w dobrym stanie zachował się tu dziewiętnastowieczny park krajobrazowy (jeden z największych parków Opolszczyzny) oraz zbudowany ok. 1803 roku w stylu późnoklasycystycznym dom ogrodnika. Uniknął wojennych zniszczeń także barokowy pawilon ogrodowy tzw. “Belweder” z 1802r. oraz główne wejście do pałacu.

·          Kościół pw. śśw. Zygmunta i Jadwigi Śląskiej w Koźlu (ul. Złotnicza) - wzmiankowany w 1295 roku, rozbudowany w XV w, częściowo przebudowany w XVII - XIX w. Gotycki, z wieżą gotycko - renesansową, trójnawowy, pseudohalowy. W bocznej kaplicy NMP znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus, zwanej Kozielską, datowany na początek XV stulecia.

·          Kościół poklasztorny pw. Wniebowzięcia NMP w Koźlu (ul. Czerwińskiego) - barokowy, zbudowany w latach 1751 - 1753. W 1810 roku zmieniony na magazyn, w 1929r. został odkupiony przez kozielską parafię. Obok świątyni znajduje się zespół budynków dawnego klasztoru franciszkanów z 1753r.

·          Kościół pw. św. Mikołaja w Kędzierzynie (ul. Judyma) - neogotycki, zbudowany w 1902 roku.

·          Kościół pw. św. Katarzyny w Sławięcicach (ul. Staszica) - neogotycki, zbudowany w latach 1864-1869. Zabytkowe są również plebania (późnoklasycystyczna z 1852 r., odbudowana po 1945r.), budynek gospodarczy z połowy XIX w. i altana w ogrodzie (z 1800r.)

·          Kościół ewangelicki (ul. Głowackiego) - neogotycki, z 1903r.

·          Zespół portowy w Koźlu – Porcie (ul. Żeglarska). Budowany etapami w latach 1891 - 1908, posiada trzy baseny przedzielone pirsami. Do dziś zachowały się w niemal niezmienionym stanie pierwotne nabrzeża oraz urządzenia przeładunkowe, tzw. wywrotnice wagonowe. Interesującym zabytkiem jest także budynek kapitanatu portu.

·          Śluza „Koźle” (ul. Łukasiewicza) - wybudowana w 1830r. z elementami drewnianej poprzedniczki z 1812r. Gruntownie odremontowana po powodzi 1997r.

·          Budynek krematorium obozu hitlerowskiego w Sławięcicach (ul. Spacerowa).

·          Kaplica pańszczyźniana (ul. Wyspiańskiego) - zbudowana w 1814 r. na pamiątkę uwolnienia kłodnickich chłopów z pańszczyzny.

·          Syfon w Lenartowicach (ul. Nowowiejska) - tu rzeka Kłodnica przepływa pod Kanałem Gliwickim; jest tylko kilka takich miejsc w Europie, gdzie rzeka przepływa pod kanałem.

·          Dom z 1798 r. w Koźlu (ul. Rynek 1) – zbudowany w stylu barokowym.

  W Kędzierzynie-Koźlu występują także, chociaż w znacznie skromniejszej liczbie, zabytki budownictwa przemysłowego, wśród których na szczególną uwagę zasługują:

·          Wieża wodociągowa w Koźlu (ul. Filtrowa), dekorowana cegłą o barwionej polewie. Budynek pompowni i biurowy także pochodzą z lat 1900-1902.

·          Neogotycki zespół dawnej gorzelni, położony w sąsiedztwie dworca kolejowego w Kędzierzynie, obecnie część budynków zajezdni MPK.

·          Budynki dawnej papierni poruszanej wodami rzeki Kłodnicy, z pozostałościami drewnianych zastawek na rzece w rejonie Blachowni.

·          Budynek młyna wodnego w Kłodnicy, zachowany bez zmian, wraz z kanałem wodnym.

ZIELONE MIASTO

            W bezpośrednim sąsiedztwie miasta, w gminie Leśnica, znajduje się Park Krajobrazowy “Góra Świętej Anny” z dominującym nad nizinną okolicą Chełmem o wysokości ok. 400 m n.p.m. Park rozpościera się na powierzchni 13 725 ha i chroni unikatowe wapienne formy krasowe: leje zapadliskowe, groty i wąwozy. Istnieje tu roślinność kserotermiczna zalegająca na wzgórzach wapiennych. Na terenie obecnego Parku Krajobrazowego “Góra Świętej Anny”, w 1921 roku miała miejsce jedna z najważniejszych bitew III Powstania Śląskiego - co upamiętnia stosowny pomnik autorstwa Xawerego Dunikowskiego oraz Muzeum Czynu Powstańczego, położone na zboczach Góry Chełmskiej.

Do opracowania wykorzystano “Szkice kędzierzyńsko - kozielskie” i inne wydawnictwa regionalne, materiały Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta.